Cấu trúc 「～ものなら」（Mono nara） là một ngữ pháp vô cùng quan trọng và là "đặc sản" rất hay xuất hiện trong các bài thi trình độ N2 (đôi khi nằm ở phần nâng cao của N3).

Bản chất của cấu trúc này là dùng để diễn tả một giả định về một việc cực kỳ khó xảy ra hoặc hoàn toàn không có khả năng thực hiện ở hiện tại. Nó bộc lộ một ước muốn, nguyện vọng mãnh liệt của người nói: "Dù biết là không thể, nhưng nếu có thể làm được thì tôi vẫn muốn làm".

Ý nghĩa tiếng Việt: "Nếu có thể... thì tôi rất muốn...", "Giá mà có thể... thì...".

Công thức cấu tạo (Quy tắc chí mạng)

Để không bị chọn sai trong phòng thi, bạn bắt buộc phải nhớ quy tắc chia động từ sau đây:

$$\text{Động từ chia ở thể Khả năng (可能形)} + \text{ものなら}$$

Ví dụ: 行く $\rightarrow$ Thể khả năng là 行ける $\rightarrow$ 行けるものなら (Nếu có thể đi được...)

Ví dụ: 戻る $\rightarrow$ Thể khả năng là 戻れる $\rightarrow$ 戻れるものなら (Giá mà có thể quay lại được...)

Các ví dụ minh họa thực tế

Để hiểu rõ sắc thái, bạn hãy chú ý đến sự mâu thuẫn giữa Thực tế bất khả thi (Vế trước) và Mong muốn mãnh liệt (Vế sau):

戻れるものなら、子どもの頃に戻りたい。

(Nếu có thể quay trở lại được thì tôi rất muốn quay về thời thơ ấu.)

$\rightarrow$ Phân tích: Thực tế là thời gian không thể quay ngược (bất khả thi), nhưng người nói vẫn giả định vì đó là ước muốn sâu thẳm.

あの日に帰れるものなら、彼に「ごめん」と言いたい。

(Giá mà có thể quay lại ngày hôm đó, tôi rất muốn nói lời "xin lỗi" với anh ấy.)

自分で家が買えるものなら、今すぐ買いたいです。

(Nếu có thể tự mình mua được nhà (nhưng thực tế bây giờ chưa đủ tiền) thì tôi muốn mua ngay lập tức.)

病気が治るものなら、どんな高い薬でも買います。

(Nếu có thể chữa khỏi được căn bệnh này (dù biết là bệnh hiểm nghèo khó chữa), thuốc đắt đến mấy tôi cũng mua.)

⚠️ Sắc thái mở rộng: Thách thức trong văn nói (Khẩu ngữ)

Trong giao tiếp hằng ngày (đặc biệt là trong phim ảnh, anime), cấu trúc này còn có một sắc thái thứ hai mang tính thách thức, khiêu khích đối phương: "Nếu ngon thì thử làm xem nào!". Ở sắc thái này, vế sau thường đi với các câu mang tính đe dọa hoặc thách thức.

Ví dụ: やれるものなら、やってみろ！

(Nếu làm được thì ngon thử làm xem nào! - Thách mày đấy!)

Ví dụ: 逃げられるものなら、逃げてみなさい。

(Nếu có thể trốn được thì cứ thử trốn xem sao.)