Bản chất cấu trúc てごらん

Cấu trúc てごらん (thường được viết bằng Hiragana, dạng đầy đủ kính ngữ là てご覧なさい) là một mẫu ngữ pháp thuộc trình độ N3.

Về mặt bản chất, đây là dạng kính ngữ (Tôn kính ngữ) của cấu trúc ra lệnh/yêu cầu thân mật 〜てみなさい (Hãy thử làm... xem). Cấu trúc này dùng để yêu cầu, đề nghị hoặc khuyến khích một ai đó thử thực hiện một hành động nào đó.

Mặc dù xuất thân là kính ngữ (ご覧 là thể tôn kính của 見る - Nhìn/Xem), nhưng trong đời sống hằng ngày, てごらん mang sắc thái nhẹ nhàng, trìu mến, ấm áp và không hề gây áp lực. Do đó, nó chủ yếu được sử dụng bởi:

Cha mẹ, ông bà, thầy cô nói với con cái, học trò (người bề trên nói với người nhỏ tuổi hơn).

Người yêu, vợ chồng nói với nhau trong không gian thân mật.

Sếp hoặc tiền bối lâu năm khuyên nhủ đàn em một cách hiền hòa.

Trong tiếng Việt, cấu trúc này tương đương với: "Làm thử... xem nào", "Con thử... đi xem nào", "Cứ thử... xem sao".

Cách chia cấu trúc

Cấu trúc này kết hợp trực tiếp sau động từ đã được chia về thể て:

Động từ thể て + ごらん / ごらんなさい

食べる (Ăn) 食べてごらん (Ăn thử xem nào)

やる (Làm) やってごらん (Làm thử xem nào)

言う (Nói) 言ってごらん (Nói thử nghe xem nào)

Các ngữ cảnh sử dụng thực tế

Người lớn khuyến khích, động viên trẻ con làm một việc gì đó

Dùng khi bố mẹ, thầy cô muốn dỗ dành đứa trẻ ăn cơm, làm bài tập, hoặc nói ra suy nghĩ của mình mà không muốn dùng những câu ra lệnh khô khan như しなさい hay して.

ほら、美味しいから食べてごらん。 (Nào, món này ngon lắm, con ăn thử xem nào.)

何があったのか、先生に話してごらん。 (Có chuyện gì đã xảy ra thế, nói thử cho thầy nghe xem nào.)

わからない問題があったら、もう一度よく読んでごらん。 (Nếu có bài nào không hiểu, con thử đọc kỹ lại một lần nữa xem sao.)

Tiền bối khuyên nhủ, gợi ý cho hậu bối trải nghiệm

Dùng trong công việc hoặc cuộc sống khi người có kinh nghiệm đưa ra một lời khuyên nhẹ nhàng, muốn người đi sau tự mình trải nghiệm để học hỏi.

この本、すごく勉強になるから読んでごらんなさい。 (Cuốn sách này học hỏi được nhiều điều lắm, em thử đọc đi xem nào.)

まずは自分でやってごらん。できるかもしれないよ。 (Trước tiên em cứ tự mình làm thử xem sao. Biết đâu lại làm được đấy.)

Phân biệt nhanh giữa てごらん, てみなさい và てみて

Cả 3 cấu trúc này đều dịch là "thử làm xem", nhưng sắc thái vai vế khác nhau rõ rệt:

〜てみて: Hãy thử làm xem nhé Dạng khẩu ngữ thân mật giữa bạn bè ngang hàng hoặc người trên nói với người dưới. Rất tự nhiên và phổ biến nhất.

〜てごらん: Thử làm xem nào Chỉ dùng cho bề trên nói với bề dưới với sắc thái trìu mến, nuôi dạy, dỗ dành (như mẹ nói với con). Bạn bè bằng tuổi tuyệt đối không dùng từ này với nhau vì nghe sẽ giống như đang "bề trên", dạy đời.

〜てみなさい: Hãy thử làm đi Mang sắc thái nghiêm túc, cứng nhắc và có tính ra lệnh cao hơn (thường dùng khi làm bài kiểm tra hoặc khi bố mẹ đang nghiêm khắc răn đe).

1. 野菜やさいが嫌きらいかもしれないけど、一口ひとくちだけ食たべてごらん。

Có thể con ghét rau, nhưng hãy thử ăn một miếng xem nào.

2. この服ふくが似合にあうか分わからないなら、一度着いちどきてごらん。

Nếu không biết bộ đồ này có hợp hay không, con hãy mặc thử một lần xem sao.

3. 靴くつひもが結むすべないなら、お母かあさんと一緒いっしょにやってごらん。

Nếu không buộc được dây giày, con hãy thử làm cùng mẹ xem nào.

4. 絵本えほんを読よんでほしいなら、自分じぶんで好ずきななものを選えらんでごらん。

Nếu muốn được đọc truyện tranh cho, con hãy tự chọn cuốn mình thích xem sao.

5. おもちゃの片付かたづ゙げが終おわったら、おやつを食たべていい゙から頑張がんばってごらん。

Dọn dẹp đồ chơi xong là sẽ được ăn quà vặt nên con hãy thử cố gắng xem nào.

6. 高たかい所ところが怖こわくても、ほら、パパが捕つかまえてるから立たってごらん。

Dù có sợ chỗ cao nhưng nhìn kìa, có ba đang giữ đây rồi, con hãy thử đứng lên xem sao.

7. 眠ねむくないかもしれないけど、一度いちどベッドに入はいってごらん。

Có thể con chưa buồn ngủ nhưng hãy thử vào giường một lần xem sao.

8. そのジュースがどんな味あじか知しりたいなら、少すこし飲の゙んでごらん。

Nếu muốn biết loại nước trái cây đó vị thế nào, con hãy uống thử một chút xem sao.

9. 宿題しゅくだいが終おわらないなら、どこが分わからないかお父とうさんに話はなしてごらん。

Nếu không làm xong bài tập, con hãy thử nói với ba xem mình không hiểu chỗ nào nhé.

10. 妹いもうとがおもちゃを欲ほじが゙っているから、少すこしだげ貸がしてあ゙げでごらん。

Em gái đang muốn chơi đồ chơi đấy, con hãy thử cho em mượn một chút xem sao.

11. このパズルが難むずかしいなら、まずは端はしの部分ぶぶんから集あつめてごらん。

Nếu trò xếp hình này khó quá, trước hết con hãy thử gom các miếng ở cạnh rìa lại xem nào.

12. 自分じぶんで服ふくを着替きが゙え゙たい゙なら、このボタンから留どめでごらん。

Nếu muốn tự thay quần áo, con hãy thử bắt đầu từ việc cài chiếc cúc này xem sao.

13. 公園こうえんに行いきたいなら、先さきに部屋へやを片付かたづ゙けでごらん。

Nếu muốn đi công viên, trước tiên con hãy thử dọn dẹp phòng mình xem nào.

14. 何なにか言いいたいことがあるなら、はっきりとお話はなししてごらん。

Nếu có điều gì muốn nói, con hãy thử nói rõ ràng ra xem nào.

15. この積づみ゙木きで、お城しろを作つぐってごらん。

Bằng những khối gỗ này, con hãy thử xây một tòa lâu đài xem sao.

16. 弟おとうとが泣ないているから、頭あたまを撫な゙であ゙げでごらん。

Em trai đang khóc kìa, con hãy thử xoa đầu dỗ em xem sao.

17. お手伝てつだ゙い゙がしたいなら、このお皿さらを運はごんで゙ごらん。

Nếu muốn giúp đỡ, con hãy thử bưng chiếc đĩa này xem nào.

18. 自転車じてんしゃに乗の゙りたい゙なら、まずはペダルをこいでごらん。

Nếu muốn đi xe đạp, trước hết con hãy thử đạp bàn đạp xem sao.

19. この犬いぬは怖こわくないよ、そっと手てを伸の゙ばしててごらん。

Chú chó này không đáng sợ đâu, con hãy thử nhẹ nhàng đưa tay ra xem nào.

20. 綺麗きれいな石いしを見みつけたね、お母かあさんにも見みせてごらん。

Con tìm thấy một viên đá đẹp quá nhỉ, hãy thử đưa cho mẹ xem với nào.

21. 転ころ゙んで゙痛いたかったね、どこを怪我けがしたか教おぞえでごらん。

Con bị ngã đau lắm phải không, hãy thử chỉ cho mẹ xem con bị thương ở đâu nào.

22. 自分じぶんの名前なまえを書がきたい゙なら、この紙かみに大おお゙ぎぐ書いいてごらん。

Nếu con muốn viết tên mình, hãy thử viết thật to vào tờ giấy này xem sao.

23. 歌うたが好ずきななら、みん゙な゙のの（前）で゙歌ってうた ごらん。

Nếu con thích hát, hãy thử hát trước mặt mọi người xem sao.

24. 暗くらい部屋へやが怖こわいなら、電気でんきをつけてごらん。

Nếu con sợ căn phòng tối, hãy thử bật đèn lên xem nào.

25. おじいちゃんに電話でんわしたいなら、このボタンを押おしてごらん。

Nếu con muốn gọi điện cho ông, hãy thử nhấn chiếc nút này xem nào.

26. 粘土ねんどで遊あぞび゙たい゙なら、好ずきなな形かたちを作つぐってごらん。

Nếu con muốn chơi đất sét, hãy thử nặn những hình thù mình thích xem sao.

27. 何なにか隠かくしていることがあるなら、正直しょうじきに言いってごらん。

Nếu con đang giấu giếm điều gì, hãy thử thành thật nói ra xem nào.

28. ほら、雪ゆきが降ふってきたよ、窓まどの外そとを見みてごらん。

Nhìn kìa, tuyết đang rơi đấy, con hãy thử nhìn ra ngoài cửa sổ xem sao.

29. シャボン玉だまを飛どば゙したい゙なら、そっと吹ぶい゙でごらん。

Nếu con muốn thổi bong bóng xà phòng, hãy thử thổi nhẹ nhàng xem nào.

30. ブランコに乗の゙りたい゙なら、しっかり掴つがまっでごらん。

Nếu con muốn chơi xích đu, hãy thử bám cho thật chắc vào nhé.

31. このお話はなしの続つづ゙ぎが゙気きになるなら、次つぎのページをめくってごらん。

Nếu con muốn biết diễn biến tiếp theo của câu chuyện này, hãy thử lật sang trang kế tiếp xem sao.

32. 自分じぶんで歯はを磨みがける゙がな、鏡かがみを見ながらやってごらん。

Liệu con có tự đánh răng được không nhỉ, hãy thử nhìn gương và làm xem nào.

33. 喉のどが渇かわいたなら、冷蔵庫れいぞうこの麦茶むぎちゃを飲の゙んでごらん。

Nếu con thấy khát, hãy thử uống trà lúa mạch trong tủ lạnh xem sao.

34. その箱はこの中なかに何なにが入はいっているか、開あけてみてごらん。

Con hãy thử mở chiếc hộp đó ra xem bên trong có gì nào.

35. 疲つがれただなら、少すcoしソファで休やずんで゙ごらん。

Nếu con thấy mệt, hãy thử nghỉ ngơi trên ghế sofa một chút xem sao.

36. ほら、ちょうちょが飛どっているよ、あ゙ぞごを見みてごらん。

Kìa, có con bướm đang bay đấy, con hãy thử nhìn đằng kia xem sao.

37. 猫ねこが気持きも゙ぢよ゙ざそゔに゙に゙（している）ね、静しずかに喉のどを撫な゙でてごらん。

Chú mèo trông có vẻ đang rất dễ chịu nhỉ, con hãy thử nhẹ nhàng vuốt ve cổ nó xem sao.

38. お絵えが゙ぎが゙好ずきななら、好ずきなな色いろで塗ぬ゙ってごらん。

Nếu con thích vẽ tranh, hãy thử tô bằng màu sắc mình thích xem sao.

39. お父とうさんの真似まねが゙したい゙なら、このネクタイを締しめるてごらん。

Nếu con muốn bắt chước ba, hãy thử thắt chiếc cà vạt này xem sao.

40. 自分じぶんの影かげが面白おもしろい゙ね、手てを動うご゙が゙してごらん。

Cái bóng của con trông thú vị quá nhỉ, hãy thử cử động tay xem sao.

41. この問題もんだいが分わが゙らな゙い゙なら、もう一度教科書いちどきょうかしょののここをを（読んで）ごらん。

Nếu em không hiểu câu hỏi này, hãy thử đọc lại phần này trong sách giáo khoa xem sao.

42. 自分じぶんの意見いけんがあ゙る゙なら、恥ばず゙が゙じが゙ら゙ず゙に゙に゙（手）をを（挙げて）ごらん。

Nếu em có ý kiến riêng, đừng ngại mà hãy thử giơ tay phát biểu xem nào.

43. 実験じっけんの結果けっかがどゔな゙る゙が、まずは自分じぶんで予想よそうしてごらん。

Trước tiên em hãy thử tự mình dự đoán xem kết quả cuộc thí nghiệm sẽ như thế nào nhé.

44. 漢字かんじが覚おぼえられないなら、空中くうちゅうに指ゆびで書かいてごらん。

Nếu em không nhớ được chữ Kanji, hãy thử dùng ngón tay viết vào không trung xem sao.

45. 発表はっぴょうで緊張きんちょうするなら、先生せんせいの顔かおだげをを（見て）話してはな ごらん。

Nếu em thấy run khi phát biểu, hãy thử chỉ nhìn vào mặt thầy/cô mà nói xem sao.

46. もっと上手じょうずに゙描きたいえが なら、本物ほんものの花はなをよく観察かんさつしてごらん。

Nếu em muốn vẽ đẹp hơn nữa, hãy thử quan sát thật kỹ bông hoa thật xem sao.

47. この楽器がっきの音おとをを（聞きたい）なら、そっと弦げんを弾びい゙でごらん。

Nếu em muốn nghe âm thanh của nhạc cụ này, hãy thử khẽ gảy dây đàn xem sao.

48. みん゙な゙とと（仲良く）したいなら、君きみから「おはよう」と言いっててごらん。

Nếu em muốn hòa đồng với mọi người, hãy thử chủ động nói "Chào buổi sáng" xem nào.

49. 作文さくぶんが書けないか なら、まず一番伝いちばんつだえ゙たい゙こどをを（一つ）だげ（決めて）ごらん。

Nếu em không viết được văn, trước hết hãy thử chọn ra duy nhất một điều quan trọng nhất mà mình muốn truyền đạt xem sao.

50. 計算けいさんが合わなあ い゙なら、最初さいしょからもう一度いちどやってごらん。

Nếu tính toán chưa khớp, em hãy thử làm lại một lần nữa từ đầu xem sao.

Bản chất cấu trúc てちょうだい

Cấu trúc てちょうだい (viết bằng chữ Hán là て頂戴) là một mẫu ngữ pháp thuộc trình độ N3.

Về mặt bản chất, đây là dạng khẩu ngữ thân mật của cấu trúc yêu cầu lịch sự 〜てください (Xin vui lòng làm...). Cấu trúc này dùng để yêu cầu, nhờ vả hoặc ra lệnh một cách nhẹ nhàng cho đối phương thực hiện một hành động nào đó giúp mình.

Mặc dù xuất thân từ động từ khiêm nhường ngữ 頂戴する (nhận), nhưng khi biến thành đuôi câu てちょうだい, sắc thái của nó đã thay đổi. Nó mang tính chất thân mật, suồng sã nhưng lại rất mềm mại và có phần nũng nịu. Do đó, cấu trúc này có phạm vi sử dụng khá đặc trưng:

Phụ nữ cực kỳ hay dùng cấu trúc này khi nói chuyện với người thân, người yêu, chồng hoặc bạn bè thân thiết.

Bố mẹ, người lớn tuổi dùng để sai bảo, nhắc nhở con cái/trẻ con trong nhà một cách nhẹ nhàng chứ không khô khan như しなさい.

Lưu ý: Đàn ông trưởng thành hầu như không dùng cấu trúc này (trừ khi nói đùa hoặc ở một số vùng địa phương) vì nghe sẽ bị giảm tính nam tính.

Trong tiếng Việt, cấu trúc này tương đương với: "... giùm em/mẹ với", "... cho anh/chị nhé", "... đi nào".

Cách chia cấu trúc

Cấu trúc này kết hợp trực tiếp sau động từ đã được chia về thể て:

Động từ thể て + ちょうだい Động từ thể ない (bỏ い) + でちょうだい (Đừng làm... nhé)

聞く (Nghe) 聞いてちょうだい (Nghe giùm em/mẹ với)

待つ (Đợi) 待ってちょうだい (Đợi chút nhé)

見る (Xem) 見ないでちょうだい (Đừng xem nhé)

Các ngữ cảnh sử dụng thực tế

Người phụ nữ nhờ vả người thân, người yêu hoặc bạn bè thân thiết

Thể hiện sự thân mật, vừa muốn nhờ vả nhưng vẫn giữ được sự nữ tính, mềm mại và không tạo cảm giác ra lệnh nặng nề.

ちょっとそのお醤油を取ってちょうだい。 (Lấy giùm em lọ nước tương kia với.)

明日のデート、遅れないでちょうだいね。 (Buổi hẹn ngày mai anh đừng có đến muộn đấy nhé.)

話があるから、ちょっとこっちに来てちょうだい。 (Tớ có chuyện muốn nói, cậu qua đây một chút đi.)

Người lớn tuổi, bố mẹ nhắc nhở hoặc sai bảo con cái

Mang sắc thái giục giã, ra lệnh nhưng đầy tình cảm của người mẹ/người bề trên đối với đứa trẻ.

ほら、早く服を着てちょうだい。学校に遅れるわよ。 (Nào, thay quần áo nhanh lên con ơi. Muộn học bây giờ đấy.)

夜遅いから、静かにしてちょうだい。 (Muộn rồi nên con trật tự giùm mẹ chút đi.)

お片付けが終わるまで、おもちゃで遊ばないでちょうだい。 (Đừng có chơi đồ chơi nữa cho đến khi dọn dẹp xong xuôi nghe chưa.)

Phân biệt nhanh giữa てちょうだい, てください và ておくれ

Cả 3 đều là câu cầu khiến, nhờ vả nhưng đối tượng sử dụng khác nhau hoàn toàn:

〜てください: Xin vui lòng... Dạng chuẩn mực, lịch sự, dùng được cho mọi đối tượng, cả trong đời sống lẫn công việc trang trọng.

〜てちょうだい: ...giùm với Dạng khẩu ngữ thân mật, mang tính chất mềm mại, chủ yếu do phụ nữ và người lớn tuổi (nói với trẻ con) sử dụng.

〜ておくれ: ...cho lão/ta với Đây là dạng đối lập hoàn toàn với てちょうだい. Nó mang giọng điệu già dặn, cổ xưa và chủ yếu do người già (đặc biệt là ông lão/bà lão) hoặc người đàn ông lớn tuổi ở quê dùng để nhờ vả người bề dưới.