GIẢI THÍCH NGỮ PHÁP: ～ずとも (Trình độ N1)

Cấu trúc 「～ずとも」 được cấu thành từ thành phần phủ định cổ 「ず」 (tương đương với ～ない) kết hợp với trợ từ biểu thị sự nhượng bộ 「とも」 (cho dù / dẫu cho). Về mặt bản chất, cấu trúc này tương đương với mẫu câu ～なくても (N4), dùng để khẳng định một thực tế: "Dù không cần phải thực hiện hành động, hay không rơi vào trạng thái ở vế trước, thì việc ở vế sau vẫn hoàn toàn được thiết lập, diễn ra bình thường hoặc đã quá rõ ràng."

Ý nghĩa

Dẫu không cần... thì vẫn... / Không cần phải... cũng được.

Dù không làm hành động ở vế trước thì vế sau vẫn hoàn toàn khả thi hoặc hiển nhiên.

Bản chất và Ngữ cảnh sử dụng

Khẳng định sự hiển nhiên hoặc giải phóng nghĩa vụ: Cấu trúc này thường nhấn mạnh rằng sự việc ở vế sau có mức độ chắc chắn hoặc rõ ràng cao đến mức không cần đến sự hỗ trợ hay tác động của hành động ở vế trước.

Các cụm từ cố định kinh điển (Mẹo làm bài cực mạnh): Trong đời sống và đặc biệt là trong các đề thi JLPT N1, cấu trúc này xuất hiện phần lớn dưới dạng các cụm động từ nhận thức hoặc ngôn từ cố định:

言わずともわかる (Không cần nói cũng hiểu).

見ずとも知っている (Dẫu không nhìn cũng đã biết).

わざわざ行かずとも (Chẳng cần cất công đi thì...).

Văn phong: Mang sắc thái văn viết cổ kính, trang trọng, cô đọng. Thường xuất hiện trong văn học, tiểu thuyết, truyện ký, hoặc các câu ngạn ngữ, triết lý sống. Trong hội thoại hàng ngày, người Nhật sẽ ưu tiên dùng ～なくても.

Cấu trúc ngữ pháp

$$\mathbf{\text{Động từ thể } V\text{-ない} (\text{Bỏ } ない) + ずとも、\text{Mệnh đề vế sau}}$$

Trường hợp đặc biệt đối với Động từ nhóm 3 「する」: Biến đổi thành dạng せずとも (đây là hình thức bắt buộc, học viên rất dễ nhầm thành しずとも).

Ví dụ minh họa

長年一緒に仕事をしてきた二人だから、言葉で言わずとも互いの気持ちが分かる。

(Vì là hai người đã làm việc cùng nhau nhiều năm, nên dẫu không cần nói ra bằng lời thì vẫn thấu hiểu tâm tư của nhau.)

わざわざ遠くの店舗まで行かずとも、今はインターネットで何でも注文できる時代だ。

(Chẳng cần phải cất công đi đến tận cửa hàng ở xa, thời đại bây giờ cái gì cũng có thể đặt mua qua mạng Internet.)

彼の実力は誰もが認めており、わざわざ証明せずとも結果が全てを物語っている。

(Năng lực của anh ấy ai ai cũng công nhận, dẫu không cần cất công chứng minh thì kết quả đã nói lên tất cả.)

あの二人の親密な様子を見れば、周囲が口を出さずとも交際していることは一目瞭然だ。

(Nhìn vào dáng vẻ thân thiết của hai người họ, dẫu mọi người xung quanh không lên tiếng thì việc họ đang hẹn hò cũng đã rõ như ban ngày.)

言いわずとも、彼かれの表情ひょうじょうを見みれば真実しんじつを悟さとることができた。

Chẳng cần nói ra, nhìn biểu cảm của anh ấy cũng có thể thấu hiểu được sự thật.

長年ながねんの親友しんゆうだから、多おおくを語かたらずとも互たがいの気持きもちは通つうじ合あう。

Vì là bạn thân nhiều năm nên chẳng cần nói nhiều vẫn thấu hiểu tâm tư của nhau.

結果けっかを聞きかずとも、彼かれの沈しずんだ様子ようすで試験しけんに落おちたことは明らかあきらかだった。

Chẳng cần nghe kết quả, nhìn vẻ mặt buồn bã của anh ấy cũng đủ rõ là đã trượt kỳ thi.

言いわずとも、皆みながこのプロジェクトの重要性じゅうようせいを理解りかいしていた。

Chẳng cần nói ra, mọi người đều hiểu tầm quan trọng của dự án này.

詳細しょうさいを語かたらずとも、彼かれの作品さくひんがその苦悩くのうを雄弁ゆうべんに物語ものがたっている。

Chẳng cần kể chi tiết, tác phẩm của anh ấy đã nói lên một cách hùng hồn những nỗi khổ tâm đó.

言いわずとも、君きみの頑張がんばりは誰だれよりも私わたしが見みている。

Chẳng cần nói ra, sự nỗ lực của em tôi là người thấy rõ hơn ai hết.

返事へんじを聞きかずとも、彼女かのじょの態度たいどは明白めいはくな拒絶きょぜつを示しめしていた。

Chẳng cần nghe câu trả lời, thái độ của cô ấy đã thể hiện sự từ chối rõ ràng.

言いわずとも、その場ばの空気くうきで何なにがあったのかを察さっした。

Chẳng cần nói ra, nhìn bầu không khí lúc đó cũng đoán được đã có chuyện gì xảy ra.

彼かれは多くおおくを語かたらずとも、その行動こうどうでリーダーシップを示しめした。

Anh ấy chẳng cần nói nhiều, chính hành động đã thể hiện năng lực lãnh đạo.

言いわずとも、親子おやこなのだから血ちの繋つながりは確たしかだ。

Chẳng cần nói ra, đã là cha con thì sợi dây máu mủ là điều chắc chắn.

結末けつまつを聞きかずとも、物語ものがたりの序盤じょばんで犯人はんにんの見当けんとうはついていた。

Chẳng cần nghe đoạn kết, ngay từ đầu câu chuyện tôi đã đoán ra hung thủ là ai.

言いわずとも、あの二ふた人りが愛あいし合あっていることは誰だれの目めにも明らかあきらかだった。

Chẳng cần nói ra, việc hai người đó yêu nhau là điều ai cũng thấy rõ.

口くちに出だして言いわずとも、感謝かんしゃの気持きもちは態度たいどで示しめすことができる。

Chẳng cần nói thành lời, lòng biết ơn có thể thể hiện qua thái độ.

彼かれは不満ふまんを言いわずとも、その表情ひょうじょうは明らかあきらかに納得なっとくしていなかった。

Dù anh ấy không nói lời bất mãn nhưng vẻ mặt rõ ràng là không chấp nhận.

詳細しょうさいを語かたらずとも、歴史れきしがその悲劇ひげきの大おおきさを証明しょうめいしている。

Chẳng cần kể chi tiết, lịch sử đã minh chứng cho mức độ to lớn của bi kịch đó.

言いわずとも、彼かれが正直者しょうじきものであることは皆みなが知しっている。

Chẳng cần nói ra, mọi người đều biết anh ấy là người trung thực.

助たすけを求もとめずとも、困こまっている友人ゆうじんを見みれば手てを差さし伸のべるのが当然とうぜんだ。

Chẳng cần cầu cứu, hễ thấy bạn bè gặp khó khăn thì việc đưa tay giúp đỡ là lẽ đương nhiên.

言いわずとも、その場ばの全員ぜんいんが同おなじ不安ふあんを感かんじていた。

Chẳng cần nói ra, tất cả mọi người có mặt lúc đó đều cảm thấy nỗi bất an như nhau.

彼かれは言いい訳わけをせずとも、黙だまって責任せきにんを取とった。

Anh ấy chẳng cần bào chữa, lặng lẽ đứng ra chịu trách nhiệm.

詳くわしい説明せつめいを聞きかずとも、資料しりょうを見みれば計画けいかくの概要がいようは理解りかいできた。

Chẳng cần nghe giải thích chi tiết, chỉ cần xem tài liệu là có thể hiểu được khái quát kế hoạch.

言いわずとも、この美うつくしい景色けしきを見みれば言葉ことばは不要ふようだろう。

Chẳng cần nói ra, khi ngắm nhìn cảnh sắc tuyệt đẹp này thì lời nói có lẽ là không cần thiết.

彼かれは愛あいを語かたらずとも、その眼差まなざしは優やさしさに満みていた。

Dù không nói lời yêu thương nhưng ánh mắt anh ấy tràn đầy sự dịu dàng.

言いわずとも、ルールを守まもるのが社会しゃかいの常識じょうしきだ。

Chẳng cần nói ra, tuân thủ luật lệ là ý thức chung của xã hội.

人々ひとびとが口くちにせずとも、不満ふまんは社会しゃかいに渦巻うずまいていた。

Dù mọi người không nói ra nhưng nỗi bất mãn vẫn đang sục sôi trong xã hội.

言いわずとも、師しの教おしえは私わたしの心こころに深ふかく刻きざまれている。

Chẳng cần nói ra, những lời dạy của thầy đã khắc sâu vào tâm khảm tôi.

彼かれは何なにも語かたらずとも、その背中せなかは多おおくのことも゙を物語ものがたっていた。

Anh ấy chẳng cần nói lời nào, bóng lưng ấy đã kể cho ta nghe rất nhiều điều.

言いわずとも、命いのちの尊とうとさは万国共通ばんこくきょうつうの認識にんしきである。

Chẳng cần nói ra, sự quý giá của sinh mạng là nhận thức chung của toàn nhân loại.

彼かれの指示しじを聞きかずとも、チームは次つぎに何なにをすべきか理解りかいしていた。

Chẳng cần nghe chỉ thị của anh ấy, cả đội vẫn hiểu tiếp theo phải làm gì.

言いわずとも、彼かれがこのチームのエースであることは誰だれもが認みとめている。

Chẳng cần nói ra, ai cũng công nhận anh ấy là quân át chủ bài của đội này.

詳くわしい話はなしをせずとも、我々われわれは盟友めいゆうとして互たがいを信しんじている。

Chẳng cần nói chuyện chi tiết, chúng tôi vẫn tin tưởng nhau như những người đồng minh thân thiết.

顔かおを見みずとも、その優やさしい声こえだけで彼女かのじょだとわかった。

Chẳng cần nhìn mặt, chỉ qua giọng nói dịu dàng ấy tôi cũng biết đó là cô ấy.

手紙てがみを読よまずとも、差出人さしだしにんの名前なまえを見みれば用件ようけんは察さっしがついた。

Chẳng cần đọc thư, nhìn tên người gửi là tôi đã đoán được công chuyện rồi.

時計とけいを見みずとも、腹はらの虫むしが鳴ないて昼時ひるどきだと知しらせてくれた。

Chẳng cần xem đồng hồ, cái bụng sôi lên đã báo cho tôi biết là đến giờ trưa.

彼かれは楽譜がくふを見みずとも、どんな難曲なんきょくでもスラスラと弾ひきこなす。

Anh ấy chẳng cần nhìn bản nhạc vẫn có thể chơi trôi chảy bất cứ khúc nhạc khó nào.

わざわざ地図ちずを見みずとも、生うまれ育そだった町まちの道みちは全すべて覚おぼえている。

Chẳng cần tốn công xem bản đồ, tôi nhớ mọi con đường của thị trấn nơi mình sinh ra và lớn lên.

彼かれの目見めみずとも、背後はいごからでも怒いかりのオーラを感かんじた。

Chẳng cần nhìn vào mắt, dù đứng từ phía sau tôi vẫn cảm nhận được hào quang giận dữ từ anh ta.

最後さいごまで見みずとも、この映画えいがが名作めいさくであることは冒頭ぼうとうで確信かくしんした。

Chẳng cần xem đến cuối, tôi đã tin chắc bộ phim này là một kiệt tác ngay từ những cảnh mở đầu.

説明書せつめいしょを読よまずとも、この製品せいひんの使つかい方かたは直感的ちょっかんてきに理解りかいできる。

Chẳng cần đọc sách hướng dẫn, tôi cũng có thể hiểu cách dùng sản phẩm này một cách trực quan.

彼かれは空そらを見みずとも、湿度しつどや風かぜで明日あしたの天気てんきを予測よそくできた。

Anh ấy chẳng cần nhìn trời cũng có thể dự báo thời tiết ngày mai thông qua độ ẩm và gió.

わざわざ現物げんぶつを見みずとも、写真しゃしんだけでその素晴すばらしさは伝つたわってくる。

Chẳng cần tốn công xem vật thật, chỉ qua ảnh thôi cũng thấy được sự tuyệt vời của nó.

答案とうあんを見みずとも、生徒せいとたちの表情ひょうじょうでテストの出来できはわかった。

Chẳng cần xem bài làm, nhìn vẻ mặt của học sinh là biết kết quả làm bài thế nào rồi.

ニュースを見みずとも、街まちの雰囲気ふんいきで大おおきな事件じけんがあったことを知しった。

Chẳng cần xem tin tức, nhìn bầu không khí phố phường tôi cũng biết đã có một vụ việc lớn xảy ra.

彼かれは人ひとの顔色かおいろを見みずとも、その場ばの空気くうきを読よむのが得意とくいだ。

Anh ấy chẳng cần nhìn sắc mặt người khác mà vẫn rất giỏi trong việc nắm bắt bầu không khí lúc đó.

台本だいほんを読よまずとも、彼かれはアドリブで完璧かんぺきな演技えんぎを見みせた。

Chẳng cần đọc kịch bản, anh ấy vẫn thể hiện khả năng diễn xuất hoàn hảo bằng lối ứng biến linh hoạt.

値札ねふだを見みずとも、この店みせの商品しょうひんが高価こうかであることは一目いちもくでわかる。

Chẳng cần xem mác giá, nhìn qua cũng biết hàng hóa ở tiệm này rất đắt đỏ.

契約書けいやくしょを読よまずとも、彼かれを信しんじてサインをした。

Chẳng cần đọc hợp đồng, tôi tin tưởng anh ấy nên đã ký tên.

彼かれは相手あいての手ての内うちを見みずとも、次つぎの手てを正確せいかくに予測よそくした。

Anh ấy chẳng cần nhìn bài của đối phương vẫn dự đoán chính xác nước đi tiếp theo.

決算書けっさんしょを見みずとも、会社かいしゃの経営けいえいが傾かたむいていることは明らかあきらかだった。

Chẳng cần xem báo cáo tài chính, việc kinh doanh của công ty đang đi xuống là điều hiển nhiên.

彼かれは未来みらいを見みずとも、自分じぶんの進すすむべき道みちを確信かくしんしていた。

Anh ấy chẳng cần nhìn thấy tương lai vẫn tin chắc vào con đường mình phải đi.

わざわざ人ひとの日記にっきを読よまずとも、プライバシーは尊重そんちょうすべきだ。

Chẳng cần tốn công đọc nhật ký của người khác, quyền riêng tư vẫn là thứ nên được tôn trọng.

特別とくべつなことをせずとも、ただ君きみがそばにいるだけで幸しあわせだ。

Chẳng cần làm điều gì đặc biệt, chỉ cần có em bên cạnh là anh thấy hạnh phúc rồi.

GIẢI THÍCH NGỮ PHÁP: ～ずじまい (Trình độ N2 / N1)

Cấu trúc 「～ずじまい」 được cấu thành từ thành phần phủ định cổ 「ず」 (không) kết hợp với động từ 「終い / しまい」 (kết thúc, xong xuôi). Về mặt bản chất, cấu trúc này dùng để diễn tả một sự tiếc nuối, hối hận sâu sắc: "Một hành động, một kế hoạch hoặc một ý định nào đó đã được dự định thực hiện, thế nhưng vì một lý do khách quan hay sự chần chừ của bản thân mà rốt cuộc thời gian đã trôi qua, cơ hội đã khép lại và hành động đó đã hoàn toàn không được thực hiện."

Ý nghĩa

Kết cục là đã không... / Rốt cuộc vẫn không kịp làm... đã kết thúc.

Chưa kịp làm gì thì cơ hội đã qua mất (Thường đi kèm cảm giác tiếc nuối, hối hận).

Bản chất và Ngữ cảnh sử dụng

Thời gian hoặc cơ hội đã khép lại hoàn toàn (Mấu chốt logic): Đây là điểm phân biệt lớn nhất của cấu trúc này. Câu văn sử dụng ～ずじまい luôn ngầm hiểu rằng cơ hội để làm việc đó đã chấm dứt hoàn toàn, chủ thể không thể làm lại được nữa ở thời điểm hiện tại (Ví dụ: Chuyến du lịch đã kết thúc, người đó đã về nước, hoặc người định gặp đã qua đời).

Luồng cảm xúc chủ đạo (Tiếc nuối và Nghẹn ngào): Cấu trúc này không dùng cho những việc bình thường không mang cảm xúc. Nó luôn chứa đựng sự thất vọng về bản thân hoặc sự trớ trêu của hoàn cảnh khiến người nói phải thở dài tiếc nuối. Do đó, đuôi câu thường kết thúc bằng các cấu trúc như ～てしまった (mất rồi).

Văn phong: Sử dụng nhiều trong cả hội thoại trang trọng hằng ngày lẫn văn viết (tự truyện, nhật ký, tâm sự) khi người nói nhìn lại một chặng đường, một sự kiện đã qua trong quá khứ.

Cấu trúc ngữ pháp

$$\mathbf{\text{Động từ thể } V\text{-ない} (\text{Bỏ } ない) + ずじまい（だ / で終わった / でしまいました）}$$

Trường hợp đặc biệt đối với Động từ nhóm 3 「する」: Biến đổi thành dạng せずじまい (đây là hình thức bắt buộc).

Ví dụ minh họa

留学中に一度は富士山に登りたかったが、結局時間がなくて一度も登らずじまいで帰国した。

(Trong suốt thời gian đi du học, tôi đã rất muốn một lần leo núi Phú Sĩ, thế nhưng rốt cuộc vì không có thời gian nên đã về nước mà chưa kịp leo một lần nào.)

彼女にずっと借りていた本を返さなければと思っていながら、会う機会がないまま返せずじまいになっている。

(Cứ nghĩ là phải trả lại cuốn sách đã mượn cô ấy suốt bấy lâu nay, thế nhưng do không có cơ hội gặp mặt nên kết cục là vẫn chưa kịp trả.)

祖父が入院している時に見舞いに行こうと準備していたが、仕事に追われ、会えずじまいで亡くなってしまった。

(Tôi đã chuẩn bị để đi thăm ông nội khi ông nằm viện, thế nhưng do bị công việc cuốn đi, kết cục là chưa kịp gặp mặt thì ông đã qua đời mất rồi.)

せっかく高価なドレスを買ったのに、一度も着る機会がないまま、袖を通さずじまいでクローゼットに眠っている。

(Dù đã cất công mua một chiếc váy đắt tiền, thế nhưng vì không có một cơ hội nào để mặc, rốt cuộc là chưa kịp khoác lên người lần nào mà nó đã nằm im trong tủ áo.)