GIẢI THÍCH NGỮ PHÁP: ～しようにも～できない (Trình độ N2 / N1)

Cấu trúc 「～しようにも～できない」 là một mẫu câu đối lưu lặp từ đặc trưng, kết hợp giữa Thể ý chí ($\text{Volitional Form} - \text{よう}$) đi với trợ từ にも (ngay cả để...) và Thể khả năng chia ở dạng phủ định ($\text{Potential Negative} - \text{できない}$) của cùng một động từ.

Về mặt bản chất logic, cấu trúc này diễn tả một sự bế tắc tuyệt đối do ngoại cảnh tác động: "Bản thân chủ thể có khao khát, có ý chí muốn thực hiện hành động đó vô cùng. Thế nhưng, vì một trở ngại, một vật cản hoặc một hoàn cảnh khách quan cực kỳ ngặt nghèo chèn ép, người đó hoàn toàn bất lực, không cách nào xoay sở để thực hiện nổi hành động đó, dù chỉ là một chút."

Ý nghĩa

Dù có muốn... thì cũng không thể...

Có cố... cũng chẳng làm được (Bế tắc vì hoàn cảnh không cho phép).

Bản chất và Ngữ cảnh sử dụng

Sự mâu thuẫn giữa Ý chí và Thực tế (Mấu chốt logic): Đây là điểm cốt lõi để ăn điểm. Nó khác với cụm từ ～たいけれど、できない (Muốn nhưng không làm được) thông thường. Cấu trúc ～しようにも～できない nhấn mạnh rằng "Nguyên nhân nằm ở ngoại cảnh quá khắc nghiệt", biến ý chí của con người thành vô vọng.

Nguyên tắc lặp lại Động từ: Để tạo nên mạch câu đối lưu, động từ ở vế trước (thể ý chí) và động từ ở vế sau (thể khả năng phủ định) bắt buộc phải là cùng một từ hoặc cùng một nhóm ý nghĩa gốc:

連絡しようにも連絡できない (Muốn liên lạc cũng không thể liên lạc được).

帰ろうにも帰れない (Muốn về nhà cũng không cách nào về nổi).

Các lý do chèn ép ở vế trước (Mẹo làm bài): Trước khi dẫn vào cấu trúc này, câu văn luôn đưa ra một rắc rối mang tính triệt buộc, ví dụ: 財布を落として (đánh rơi ví), スマホの電池が切れて (điện thoại hết pin), 大雪のせいで (do tuyết rơi dày).

Văn phong: Sử dụng linh hoạt cả trong hội thoại hằng ngày khi than vãn về hoàn cảnh bế tắc lẫn văn tự sự, tiểu thuyết, nghị luận để mô tả những tình huống tiến thoái lưỡng nan của con người.

Cấu trúc ngữ pháp

$$\mathbf{\text{Động từ 1 (Thể意向形 } V\text{-よう}) + にも + \text{Động từ 2 (Thể可能形・否定 } V\text{-できない})}$$

Ví dụ minh họa

スマートフォンの充電が完全に切れてしまい、家族に連絡しようにも連絡できない 状態だ。

(Điện thoại thông minh bị hết sạch pin hoàn toàn, thành ra tôi rơi vào trạng thái dẫu có muốn liên lạc với gia đình thì cũng chẳng thể nào liên lạc được.)

大雪のせいで飛行機も電車もすべて止まってしまい、実家へ帰ろうにも帰れない。

(Do tuyết rơi quá dày nên cả máy bay lẫn tàu điện đều bị đình chỉ toàn bộ, tôi dẫu có muốn về quê cũng không cách nào về nổi.)

ぎっくり腰になってしまい、痛みのあまりベッドから起き上がろうにも起き上がれない。

(Tôi bỗng bị cụp xương sống, đau đớn đến mức dẫu có muốn gượng dậy khỏi giường thì cũng không thể nào dậy nổi.)

大切な書類をどこにしまったか忘れてしまい, tìm kiếm しようにも探しようがない。

(Tôi đã quên khuấy mất mình cất tài liệu quan trọng ở đâu rồi, giờ dẫu có muốn tìm kiếm thì cũng chẳng biết đường nào mà lần.)

(Lưu ý: Dạng biến thể 探しようがない nghĩa là không có cách nào để tìm).

1. 高熱こうねつがあって、ベッドから起おき上あがろうにも起おき上あがれない。

Vì bị sốt cao nên tôi dù muốn ngồi dậy khỏi giường cũng không thể ngồi dậy nổi.

2. 足あしを骨折こっせつしていて、一歩いっぽも歩あゆこうにも歩あゆけない。

Vì chân bị gãy nên tôi dù muốn đi lấy một bước cũng không thể đi được.

3. 満腹まんぷくすぎて、目めの前まえのケーキを食たべようにも食たべられない。

Vì quá no nên cái bánh ngay trước mắt dù tôi muốn ăn cũng không thể ăn nổi.

4. 喉のどがカラカラで、話はなそうにも声こえが出だせない。

Cổ họng khô khốc nên dù muốn nói chuyện tôi cũng không phát ra tiếng được.

5. 徹夜明てつやあけで眠ねむすぎて、目めを開あけようにも開あけられない。

Vừa thức trắng đêm xong nên buồn ngủ quá, dù muốn mở mắt ra cũng không thể mở nổi.

6. 歯はが痛いたくて、硬かたいものを噛かもうにも噛かめない。

Vì đau răng nên dù muốn nhai đồ cứng tôi cũng không nhai được.

7. 手てが震ふるえて、針はりに糸いとを通とおそうにも通とおせない。

Tay bị run nên dù muốn xỏ chỉ qua kim cũng không thể xỏ được.

8. ぎっくり腰こしで、床ゆかに落おちた物ものを拾ひろおうにも拾ひろえない。

Vì bị trẹo lưng nên dù muốn nhặt đồ rơi trên sàn tôi cũng không nhặt nổi.

9. 筋肉痛きんにくつうがひどくて、階段かいだんを上のぼろうにも上のぼれない。

Vì đau cơ dữ dội nên dù muốn leo cầu thang tôi cũng không leo được.

10. 涙なみだで視界しかいがにじんで、彼かれの顔かおを見みようにも見みえない。

Tầm nhìn nhòe đi vì nước mắt nên dù muốn nhìn mặt anh ấy tôi cũng không thấy rõ.

11. 乗のり物酔ものよいで気分きぶんが悪わるく、何なにも食たべようにも食たべられない。

Tôi bị say xe thấy trong người khó chịu, nên dù muốn ăn gì cũng không ăn nổi.

12. 花粉症かふんしょうで鼻はなが詰つまって、息いきをしようにも息苦いきぐるしい。

Vì bị dị ứng phấn hoa nên mũi bị nghẹt, dù muốn hít thở cũng thấy khó khăn.

13. 声こえを出だしすぎて、応援おうえんしようにも声こえが出だない。

Vì hét quá nhiều nên giờ dù muốn cổ vũ cũng không ra hơi.

14. 力ちからが入いらなくて、瓶びんのふたを開あけようにも開あけられない。

Vì không có sức lực nên dù muốn mở nắp chai cũng không mở nổi.

15. 腕うでを怪我けがしていて、子供こどもを抱だこうにも抱だけない。

Cánh tay đang bị thương nên dù muốn ôm đứa trẻ tôi cũng không ôm được.

16. 老眼ろうがんで、スマートフォンの小ちいさな文字もじを読よもうにも読よめない。

Vì mắt lão nên mấy chữ nhỏ trên điện thoại dù tôi muốn đọc cũng không đọc được.

17. 酔よっぱらいすぎて、まっすぐ歩あゆこうにも歩あゆけない。

Vì quá say xỉn nên dù muốn đi thẳng tôi cũng không đi nổi.

18. 咳せきが止とまらなくて、静しずかにしようにもできない。

Cơn ho không dứt nên dù muốn giữ im lặng tôi cũng không thể làm được.

19. 手てが凍こごえて、手袋てぶくろをはめようにもはめられない。

Tay bị cóng nên dù muốn đeo găng tay vào cũng không đeo nổi.

20. 体からだが硬かたくて、前屈ぜんくつしようにも手てが床ゆかにつかない。

Người cứng quá nên dù muốn cúi gập người về phía trước thì tay cũng không chạm tới sàn.

21. めまいがして、立たとうにも立たてない。

Tôi bị hoa mắt nên dù muốn đứng dậy cũng không đứng nổi.

22. 疲つかれ果はてて、指一本動ゆびいっぽんうごかそうにも動うごかせない。

Tôi kiệt sức rồi, dù muốn cử động một ngón tay cũng không cử động nổi.

23. アレルギーで、ケーキを食たべようにも食たべられない。

Vì bị dị ứng nên dù muốn ăn bánh tôi cũng không thể ăn được.

24. 二日酔ふつかよいで、起おき上あがろうにも起おき上あがれない。

Do say rượu kéo dài từ hôm qua nên dù muốn ngồi dậy tôi cũng không dậy nổi.

25. 口内炎こうないえんが痛いたくて、食事しょくじをしようにもできない。

Nhiệt miệng đau quá nên dù muốn ăn cơm tôi cũng không thể ăn được.

26. 寒さむさで体からだがこわばり、動うごこうにも動うごけない。

Cơ thể cứng đờ vì lạnh nên dù muốn cử động tôi cũng không thể.

27. 泣なきすぎて、涙なみだを止とめようにも止とめられない。

Vì khóc quá nhiều nên dù muốn ngừng khóc tôi cũng không thể cầm được nước mắt.

28. くしゃみを我慢がまんしようにもできない。

Dù muốn nhịn hắt hơi tôi cũng không thể nhịn được.

29. しゃっくりが止とまろうにも止とまらない。

Cơn nấc cụt dù muốn dừng cũng không chịu dừng cho.

30. 爪つめが割われていて、缶かんのプルタブを開あけようにも開あけられない。

Móng tay bị gãy nên dù muốn bật nắp lon tôi cũng không thể mở được.

31. もう終電しゅうでんが行いってしまい、家いえに帰かえろうにも帰かえれない。

Chuyến tàu cuối đã chạy mất rồi, nên dù muốn về nhà cũng không về được nữa.

32. 店みせが閉しまっていて、買かい物ものをしようにもできない。

Cửa hàng đã đóng cửa nên dù muốn đi mua sắm cũng không thể.

33. 大雪おおゆきで道みちがふさがれ、進すすもうにも進すすめない。

Tuyết rơi dày đặc làm tắc đường, nên dù muốn tiến lên cũng không thể tiến được.

34. 距離きょりが遠とおすぎて、今いますぐ会あい゙に行いこうにも行いけない。

Khoảng cách quá xa nên dù muốn đi gặp ngay bây giờ cũng không thể đi được.

35. パスポートを忘わすれて、空港くうこうから出発しゅっぱつしようにもできない。

Vì quên hộ chiếu nên dù muốn xuất phát từ sân bay cũng không thể được.

36. 台風たいふうで飛行機ひこうきが欠航けっこうし、沖縄おきなわから帰かえろうにも帰かえれない。

Bão làm máy bay bị hủy chuyến nên dù muốn về từ Okinawa cũng không về được.

37. 図書館としょかんが閉館へいかんしていて、本ほんを返かえそうにも返かえせない。

Thư viện đã đóng cửa nên dù muốn trả sách cũng không thể trả được.

38. コンサートのチケットが売うり切きれで、買かおうにも買かえない。

Vé buổi hòa nhạc đã bán hết sạch rồi nên dù muốn mua cũng không thể mua được.

39. 深夜しんやでお店みせがどこも開あいておらず、食事しょくじをしようにもできない。

Trời đã về khuya, không cửa hàng nào mở cửa nên dù muốn ăn uống cũng không thể.

40. 鍵かぎを中なかに置おいたままドアを閉しめてしまい、家いえに入はいろうにも入はいれない。

Lỡ bỏ chìa khóa ở trong rồi đóng cửa mất tiêu, nên dù muốn vào nhà cũng không vào được.

41. 渋滞じゅうたいのせいで、車くるまを動うごかそうにも動うごかせない。

Vì kẹt xe nên dù muốn di chuyển ô tô cũng không thể nhúc nhích được.

42. 満員電車まんいんでんしゃで、降おりようにも降おりられない。

Đang trên tàu điện đông nghịt người nên dù muốn xuống tôi cũng không xuống được.

43. ここは駐車禁止ちゅうしゃ きんしで、車くるまを止とめようにも止とめられない。

Ở đây cấm đỗ xe nên dù muốn dừng xe cũng không thể dừng được.

44. 川かわが増水ぞうすいしていて、向むこう岸ぎしに渡わたろうにも渡わたれない。

Nước sông đang dâng cao nên dù muốn sang bờ bên kia cũng không thể qua được.

45. 予約よやくでいっぱいで、美容院びよういんの予約よやくを取とろうにも取とれない。

Vì đã kín lịch nên dù muốn đặt chỗ ở tiệm làm tóc cũng không thể đặt được.

46. 締しめ切きりまであと1時間じかんしかなく、資料しりょうを作つくり直なおそうにもできない。

Chỉ còn 1 tiếng nữa là đến hạn chót nên dù muốn làm lại tài liệu cũng không thể kịp.

47. ゴミ収集車ごみ しゅうしゅうしゃが行いってしまった後あとで、ゴミを出だそうにも出だせない。

Xe thu gom rác đã đi mất rồi nên dù muốn mang rác ra bỏ cũng không thể bỏ được.

48. 停電ていでんで、テレビを見みようにも見みられない。

Vì mất điện nên dù muốn xem tivi cũng không thể xem được.

49. 目的もくてきのバス停バスていを乗のり過ずごしてしまい、戻もどろうにも戻もどれない。

Vì đi quá trạm xe buýt cần xuống nên dù muốn quay lại cũng không quay lại ngay được.

50. 携帯けいたいの充電じゅうでんが切きれて、地図ちずを見みようにも見みられない。

Điện thoại hết pin rồi nên dù muốn xem bản đồ cũng không thể xem được.

GIẢI THÍCH NGỮ PHÁP: ～手前 (Trình độ N1)

Cấu trúc 「～手前」 (thường viết bằng chữ Hán là 「～手前」, đọc là 「～てまえ」) bắt nguồn từ danh từ 手前 mang nghĩa gốc là phía trước mặt mình / phía đối diện. Trong ngữ pháp, từ này phát triển thành một ranh giới tâm lý diện mạo: "Đứng trước mặt một đối tượng hoặc một lời hứa cụ thể."

Về mặt bản chất logic, cấu trúc này diễn tả một sự ràng buộc đạo đức và sĩ diện cá nhân: "Vì bản thân đã lỡ tuyên bố, lỡ thể hiện, hoặc vì đang đứng trước một thân phận, một mối quan hệ xã hội đặc biệt ở vế trước, nên để giữ gìn thể diện, uy tín hoặc lòng tự trọng, chủ thể buộc phải thực hiện (hoặc không được phép thực hiện) hành động ở vế sau, dẫu trong lòng có thể không hề muốn."

Ý nghĩa

Chính vì đứng ở cương vị... nên phải...

Vì đã lỡ... (trước mặt ai đó) nên buộc phải...

Xét theo thể diện / Sĩ diện... (Nên không thể làm khác được).

Bản chất và Ngữ cảnh sử dụng

Áp lực thể diện và ranh giới xã hội (Mấu chốt logic): Đây là điểm cốt lõi nhất để ăn điểm câu này. Hành động ở vế sau không xuất phát từ sở thích hay quy luật tự nhiên, mà xuất phát từ "nỗi sợ bị người khác đánh giá, coi thường hoặc mất uy tín". Người nói bị mắc kẹt bởi chính cái ranh giới sĩ diện do mình hoặc xã hội đặt ra.

Hai nhóm từ vựng kết hợp kinh điển:

Đi với Động từ thể $V\text{-た}$ (Đã lỡ tuyên bố): Diễn tả việc đã lỡ hứa, lỡ khoác lác hoặc tuyên bố hùng hồn trước mặt người khác. Giờ không làm thì muối mặt. (~と約束した手前 $\rightarrow$ Vì đã lỡ hứa mất rồi nên...).

Đi với Danh từ (Cương vị xã hội): Diễn tả mối quan hệ vị thế giữa mình và đối phương (thầy - trò, sếp - nhân viên, bố mẹ - con cái). (子供の手前 $\rightarrow$ Trước mặt con cái / Vì giữ thể diện làm cha làm mẹ nên...).

Quy tắc vế sau (Mẹo làm bài): Vế sau của ～手前 hầu hết là các cấu trúc diễn tả sự bắt buộc, cam chịu hoặc phủ định năng lực vì rào cản tâm lý: ～ざるを得ない (đành phải), ～わけにはいかない (không thể làm thế được), ～ねばならない (bắt buộc phải).

Văn phong: Sử dụng nhiều trong văn viết nghị luận, văn xuôi tự sự hoặc trong các cuộc hội thoại trang trọng khi người nói giải thích về một quyết định mang tính chất "bất khả kháng" để bảo vệ danh dự, chữ tín của bản thân hoặc tổ chức.

Cấu trúc ngữ pháp

$$\mathbf{\text{Động từ thể } V\text{-る} / V\text{-た} / V\text{-ている} + 手前}$$

$$\mathbf{\text{Danh từ } + の + 手前}$$

Ví dụ minh họa

「絶対に勝つ」と周囲に宣言した手前、今さら途中で諦めるわけにはいかない。

(Chính vì đã lỡ tuyên bố hùng hồn với những người xung quanh là "nhất định sẽ thắng" rồi, nên đến nước này không thể có chuyện bỏ cuộc giữa chừng được.)

子供たちの手前、父親 là どんなに仕事が辛くても、情けない姿を見せるわけにはいかないのだ。

(Đứng trước mặt con cái, người làm cha dẫu công việc có nhọc nhằn đến mấy cũng không được phép để lộ ra bộ dạng thảm hại, yếu đuối.)

自分が紹介した人物の不始末とあっては、紹介者の手前、私がしゃしゃり出て 解決 ざるを得ない。

(Đã là vụ bê bối do chính nhân vật mình giới thiệu gây ra, xét theo thể diện của người đứng ra bảo lãnh, tôi đành phải tự mình đứng ra giải quyết cục diện.)

あれほどお世話になった先輩からの頼みである手前、今回の依頼は断るに断れない。

(Chính vì đây là lời cậy nhờ từ người tiền bối từng hết lòng giúp đỡ mình trong quá khứ, đứng ở góc độ ân nghĩa, tôi không cách nào từ chối lời yêu cầu lần này được.)